Bank, oceniając wniosek o kredyt, patrzy na trzy rzeczy: ile zarabiasz, ile już spłacasz i jak spłacałeś dotąd. Zadłużenie wpływa na wszystkie trzy. Dla przedsiębiorcy dochodzi jeszcze jedno: w jednoosobowej działalności i w mniejszych spółkach bank często ocenia też prywatną historię właściciela. Poniżej wyjaśniamy, jak to działa i co zrobić, żeby odbudować zdolność.
Z czego składa się ocena kredytowa
- **Zdolność kredytowa** – obliczenie, czy po odjęciu kosztów i zobowiązań zostaje kwota na nową ratę. Każda istniejąca rata i limit (także niewykorzystany limit na karcie) zmniejsza zdolność.
- **Historia kredytowa** – terminowość spłat w Biurze Informacji Kredytowej (BIK) i innych rejestrach.
- **Scoring** – ocena punktowa, w której liczą się m.in. liczba zapytań o kredyt, opóźnienia, wykorzystanie limitów, staż w bankach i stabilność dochodów.
- **Rejestry dłużników** – wpisy w biurach informacji gospodarczej (BIG), gdy dług jest wymagalny i nieopłacony.
Bank ma obowiązek ocenić ryzyko przed udzieleniem kredytu, a klient może zażądać wyjaśnienia oceny: na wniosek bank wyjaśnia na piśmie, jak ocenił zdolność (art. 70a Prawa bankowego), a w przypadku decyzji zautomatyzowanej przysługuje prawo do wyjaśnień i interwencji człowieka.
Jakie zadłużenie najbardziej szkodzi
| Sytuacja | Skutek |
|---|---|
| Opóźnienia w ratach powyżej 30–60 dni | negatywny wpis w BIK, niższy scoring |
| Zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym | bank zwykle odmawia kredytu lub żąda wyjaśnień i rozłożenia na raty |
| Egzekucja komornicza | ogranicza możliwość uzyskania kredytu i wskazuje na zajęcie dochodów lub rachunku |
| Wpis do BIG | dług ≥ 200 zł, wymagalny co najmniej 30 dni, po wezwaniu z ostrzeżeniem o wpisie (konsument); widoczny dla banków |
| Wysokie wykorzystanie limitów | niższa zdolność, nawet gdy raty są płacone w terminie |
| Wiele wniosków w krótkim czasie | sygnał ryzyka, spadek scoringu |
Wpis konsumenta do BIG możliwy jest po wezwaniu do zapłaty z uprzedzeniem o wpisie, z upływem co najmniej miesiąca od wezwania (art. 14 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych). Dla działalności gospodarczych reguły są podobne, ale kwoty i terminy bywają inne, dlatego sprawdź w umowie z wierzycielem i w piśmie, które dostałeś.
Jak długo widoczne są informacje
- **Dane w BIK po spłacie** – bank przetwarza je dalej tylko za Twoją zgodą (można ją cofnąć); bez zgody dane o zaległościach mogą być przetwarzane przy opóźnieniu powyżej 60 dni i po uprzedzeniu, do 5 lat od wygaśnięcia zobowiązania, a w niektórych przypadkach do 12 lat (art. 105a Prawa bankowego).
- **Wpis w BIG** – po spłacie wierzyciel ma 14 dni na wystąpienie o aktualizację wpisu (art. 47 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych). Dane mogą być w rejestrze nie dłużej niż 6 lat od dnia wymagalności zobowiązania.
Raz na 6 miesięcy możesz bezpłatnie sprawdzić dane o sobie i rejestr zapytań w BIG oraz otrzymać kopię danych w BIK.
Jak poprawić zdolność kredytową – plan na 12 miesięcy
- **Pobierz raport z BIK i BIG** i sprawdź, czy nie ma błędów. Jeśli są, wnieś o sprostowanie do wierzyciela lub instytucji.
- **Spłać zaległości** i zażądaj aktualizacji wpisów po spłacie.
- **Zmniejsz limity**, z których nie korzystasz (karty, kredyty w rachunku).
- **Płać w terminie** – ustaw polecenia zapłaty lub zlecenia stałe.
- **Ogranicz zapytania** – nie składaj wielu wniosków, gdy nie jesteś pewien oferty.
- **Uzupełnij dokumenty** – dochody stałe, rachunki firmowe z regularnymi wpływami, zaświadczenia o niezaleganiu w ZUS i urzędzie skarbowym (konto firmowe a kredyt).
- **Zbuduj historię** – regularnie spłacany niewielki kredyt lub limit poprawia scoring szybciej niż brak jakiejkolwiek historii.
- **Rozdziel finanse firmy i prywatne** – czytelne wpływy na rachunku firmowym pomagają bankowi ocenić działalność (konto firmowe a konto osobiste).
Jak banki traktują zadłużonych klientów przy otwieraniu nowego rachunku, opisujemy w tekście jak banki weryfikują zadłużenia.
Kredyt konsolidacyjny – kiedy ma sens
Konsolidacja łączy kilka zobowiązań w jedno, zwykle z niższą ratą i dłuższym okresem spłaty. Obniża miesięczne obciążenie, ale zwykle zwiększa łączny koszt. Opłaca się, gdy kilka kredytów ma wysokie oprocentowanie lub raty, które przekraczają Twoje możliwości, a nowa oferta ma niższy koszt całkowity (RRSO). Nie rozwiązuje przyczyny zadłużenia, jeśli wydatki nadal przewyższają dochody. Uważaj na oferty „oddłużania” płatne z góry. Zobacz także plan spłaty zadłużenia.
Najczęstsze pytania
Często tak. W jednoosobowej działalności firma i właściciel to ta sama osoba, a banki oceniają też spółki przez pryzmat właścicieli i poręczycieli. Zaległości firmowe mogą pojawić się w rejestrach i utrudnić prywatny kredyt.
Po spłacie dane o zaległościach mogą być przetwarzane do 5 lat od wygaśnięcia zobowiązania (w niektórych przypadkach dłużej), jeżeli spełnione są warunki z art. 105a Prawa bankowego. Dane pozytywne po spłacie bank przetwarza za zgodą klienta.
Po spłacie wierzyciel ma 14 dni na żądanie aktualizacji wpisu, a zobowiązanie może być widoczne w rejestrze nie dłużej niż 6 lat od wymagalności. Poproś wierzyciela o potwierdzenie spłaty na piśmie.
Tak. Dostęp do własnych danych i rejestru zapytań w BIG przysługuje bezpłatnie raz na 6 miesięcy, podobnie kopia danych w BIK.
Nie bez potrzeby. Zapytania zostają w BIK i mogą obniżyć scoring. Najpierw sprawdź swoje szanse na podstawie raportu i oferty banku, w którym prowadzisz rachunek.
