Zajęcie rachunku firmowego oznacza, że bank przestaje wykonywać przelewy i wypłaty, a firma nie ma jak zapłacić dostawcom, pracownikom ani podatków. Nie da się go „zablokować” sprytnym sposobem, bo egzekucja opiera się na tytule wykonawczym. Są jednak legalne narzędzia, które pozwalają ograniczyć skutki, a czasem zakończyć egzekucję. Poniżej kolejność działań i granice tego, co wolno.
Co dzieje się w dniu zajęcia
Komornik wysyła do banku zawiadomienie o zajęciu rachunku do wysokości egzekwowanej należności wraz z kosztami i zakazuje wypłat. Równocześnie zawiadamia dłużnika (art. 889 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Zajęcie jest skuteczne z chwilą doręczenia zawiadomienia bankowi i obejmuje także kwoty, które wpłyną na rachunek później, oraz kwoty wpłacone na nowy rachunek otwarty po zajęciu (art. 890 § 1). Dlatego samo założenie drugiego rachunku w tym samym banku nie rozwiązuje problemu.
Rachunek firmowy nie ma kwoty wolnej od zajęcia, jaka obowiązuje na rachunkach oszczędnościowych osób fizycznych (art. 54 Prawa bankowego). Ogólne zasady ochrony opisujemy w tekście konto bankowe a komornik, a produkty reklamowane jako „bez komornika” w poradniku konto bez komornika dla firmy.
Pierwsze 48 godzin – co zrobić
- **Zbierz dokumenty.** Zawiadomienie komornika, sygnatura sprawy, tytuł wykonawczy, nazwa wierzyciela, kwota z odsetkami i kosztami.
- **Zapytaj bank o stan blokady.** Czy zablokowano całość środków, czy tylko kwotę z zajęcia, i jakie rachunki objęto (także rachunki walutowe i VAT).
- **Sprawdź, czy egzekucja jest zasadna.** Tytuł wykonawczy musi dotyczyć Twojej firmy, a kwota odpowiadać faktycznemu długowi. Spłacone lub przedawnione roszczenie to podstawa do działania.
- **Ustal, co jest pilne.** Wynagrodzenia, składki i podatki, najbliższe płatności do kluczowych dostawców.
- **Zadzwoń do wierzyciela.** Szybka rozmowa o ugodzie często daje najlepszy efekt, bo to wierzyciel decyduje o dalszym losie egzekucji.
Narzędzia, które pozwalają ograniczyć skutki
| Narzędzie | Kiedy działa | Kto decyduje |
|---|---|---|
| Ugoda lub rozłożenie długu na raty | dług jest zasadny, firma ma zdolność do spłaty | wierzyciel; może wnioskować o umorzenie lub zawieszenie egzekucji (art. 825 KPC) |
| Wypłata na wynagrodzenia | bieżące wynagrodzenia z podatkami i ciężarami ustawowymi, do wysokości przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału | komornik wydaje zezwolenie (art. 890 § 2 KPC) |
| Skarga na czynność komornika | zajęcie narusza przepisy, np. objęto środki wyłączone spod zajęcia | sąd rejonowy; termin tygodniowy (art. 767 § 4 KPC) |
| Zawieszenie egzekucji | złożono skargę lub zażalenie | sąd, na wniosek; może uzależnić od zabezpieczenia (art. 821 § 1 KPC) |
| Kwota na bieżące potrzeby | egzekucja skierowana do rachunku bankowego i zawieszona | sąd, na wniosek dłużnika (art. 821¹ KPC) |
| Powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności | zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane (art. 840 KPC) | sąd; wymaga pozwu i dowodów |
| Najmniej uciążliwy sposób egzekucji | komornik ma inne składniki majątku, które wystarczą | organ egzekucyjny; zasada z art. 799 KPC |
Skargę możesz złożyć w ciągu tygodnia od dnia zawiadomienia o zajęciu lub dowiedzenia się o nim, dlatego nie odkładaj decyzji. Skarga nie zawiesza automatycznie egzekucji, trzeba o to wnioskować osobno. Ze sprawami spornymi warto pójść do radcy prawnego lub adwokata, a gdy nie stać Cię na prawnika, sprawdź pomoc prawną dla zadłużonych.
Dobrowolne porozumienie z wierzycielem
Wierzycielowi zwykle bardziej zależy na odzyskaniu pieniędzy niż na paraliżu firmy. Przygotuj propozycję: harmonogram, pierwszą wpłatę, zabezpieczenie (np. poręczenie lub cesję należności) oraz prośbę o wniosek do komornika o zwolnienie rachunku. Wszystko zapisz w ugodzie. Zasady rozmów z komornikiem i wierzycielami opisujemy w poradnikach dobrowolne porozumienia z komornikiem i mediacja w sprawach zadłużenia. Gotowy plan spłaty ułatwia rozmowę (plan spłaty zadłużenia).
Postępowanie restrukturyzacyjne jako ochrona firmy
Gdy długów jest wiele i firma jest niewypłacalna lub zagrożona niewypłacalnością, ochronę przed egzekucją daje restrukturyzacja. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery postępowania: o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, układowe i sanacyjne. W przyspieszonym postępowaniu układowym i w układowym egzekucja dotycząca wierzytelności objętych układem ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania, a sędzia-komisarz może na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego uchylić zajęcie, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa (art. 259 i 278 Prawa restrukturyzacyjnego). Podobną regułę stosuje się w sanacji (art. 312). To rozwiązanie dla firm z realnym planem naprawczym, wymaga pomocy doradcy restrukturyzacyjnego i nie obejmuje wszystkich wierzytelności. Szczegóły omawiamy w tekście prawo upadłościowe i restrukturyzacyjne, a o roli syndyka przy upadłości w poradniku rola syndyka w upadłości firmy.
Czego nie robić
- **Nie wyprowadzaj środków na rachunki bliskich ani spółki powiązane.** Wyprowadzenie majątku przed wierzycielami może zostać zakwestionowane, a w skrajnych przypadkach jest przestępstwem (art. 300 Kodeksu karnego).
- **Nie ignoruj pism.** Terminy na skargę są krótkie, a brak reakcji zwykle pogarsza sytuację.
- **Nie zakładaj, że zmiana banku coś zmieni.** Zajęcie obejmuje wpływy na rachunki otwarte po jego dokonaniu, a komornik ma dostęp do informacji o rachunkach.
- **Nie płać „firmom oddłużeniowym” z góry.** Obietnice „wyczyszczenia długów” za opłatą to częsta metoda oszustów.
Jak zmniejszyć ryzyko kolejnej egzekucji
Rozdziel środki na bieżące wydatki i na podatki oraz składki, pilnuj terminów, utrzymuj rezerwę gotówki na kilka miesięcy kosztów stałych i regularnie przeglądaj należności i zobowiązania. Przewidywalna płynność jest najlepszą ochroną przed windykacją. Pomaga w tym uporządkowana księgowość (jak wybrać biuro rachunkowe) i stały nadzór nad budżetem (zarządzanie finansami małej firmy). Zobacz też: (jak uniknąć zadłużenia oraz zadłużenie a prowadzenie działalności gospodarczej).
Najczęstsze pytania
Nie da się go wstrzymać dowolnie. Zajęcie można zakończyć przez spłatę lub ugodę z wierzycielem, zaskarżyć, jeśli narusza przepisy, albo ograniczyć przez wniosek o zawieszenie egzekucji lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.
Tak, ale za zgodą komornika. Zakaz wypłat nie obejmuje bieżących wypłat na wynagrodzenia z podatkami i ciężarami ustawowymi do wysokości przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału (art. 890 § 2 KPC).
W terminie tygodnia od dnia czynności, jeśli byłeś przy niej obecny lub zawiadomiony o jej terminie, a w innych przypadkach od dnia zawiadomienia o czynności lub dowiedzenia się o niej (art. 767 § 4 KPC).
Nie. Zajęcie obejmuje kwoty wpłacone na inny rachunek otwarty po dokonaniu zajęcia (art. 890 § 1 KPC), a komornik może wysłać zawiadomienie także do innych banków.
W przyspieszonym postępowaniu układowym i w postępowaniu układowym egzekucja dotycząca wierzytelności objętych układem ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania (art. 259 i 278 Prawa restrukturyzacyjnego). Nie dotyczy to wszystkich wierzytelności i wymaga spełnienia warunków ustawowych.
