Mediacja pozwala dłużnikowi i wierzycielowi dojść do porozumienia z pomocą neutralnej osoby, bez rozstrzygania sporu przez sąd. Dla firm i osób zadłużonych to szansa na rozłożenie długu, zawieszenie egzekucji i zachowanie relacji handlowych. Poniżej wyjaśniamy zasady mediacji w sprawach cywilnych, koszty oraz to, jak ugoda staje się tytułem wykonawczym.
Czym jest mediacja
Mediacja jest dobrowolna (art. 183¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Prowadzi się ją na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego strony do mediacji. W umowie strony określają przedmiot mediacji i osobę mediatora lub sposób jego wyboru. Mediację można prowadzić przed wszczęciem postępowania, a za zgodą stron także w toku sprawy (art. 183¹ § 4). Mediator nie rozstrzyga sporu, tylko pomaga w negocjacjach.
Kto może być mediatorem
Mediatorem może być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych, z wyjątkiem sędziów czynnych (art. 183² KPC). Listy mediatorów prowadzą organizacje pozarządowe i uczelnie, a niektórzy mediatorzy są stałymi mediatorami przy sądach okręgowych. Jeśli strony nie wybiorą mediatora, a sąd kieruje je do mediacji, sąd wyznacza mediatora z odpowiednią wiedzą (art. 183⁹ § 1), a czas trwania mediacji ustala na okres do trzech miesięcy (art. 183¹⁰ § 1).
Koszty
Mediator ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatków, chyba że zgodził się prowadzić mediację bez wynagrodzenia, a należności obciążają strony (art. 183⁵ § 1). Przed przystąpieniem do mediacji mediator poucza strony o kosztach i sposobie pobrania należności (art. 183⁵ § 4). Zapytaj o stawkę, sposób podziału kosztów i ewentualne zwolnienia przed podpisaniem umowy. Mediacja bywa tańsza niż proces, zwłaszcza jeśli kończy się szybką ugodą.
Jak wygląda mediacja w sprawie długu
- **Wniosek lub umowa o mediację.** Strona składa wniosek mediatorowi z dowodem doręczenia odpisu drugiej stronie (art. 183⁶), albo strony zawierają umowę o mediację.
- **Spotkanie wstępne.** Mediator wyjaśnia zasady, poufność i koszty.
- **Negocjacje.** Każda strona przedstawia stanowisko i potrzeby. Dłużnik przedstawia realny plan spłaty (plan spłaty zadłużenia), wierzyciel warunki, które uzna za wystarczające.
- **Ugoda.** Strony spisują warunki: kwotę, raty, terminy, skutki naruszenia.
- **Zatwierdzenie przez sąd.** Jeżeli zawarto ugodę przed mediatorem, sąd niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do jej zatwierdzenia (art. 183¹⁴ § 1). Jeśli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności (§ 2).
Skutki ugody
Ugoda zawarta przed mediatorem, po zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem, a zatwierdzona przez nadanie klauzuli wykonalności jest tytułem wykonawczym (art. 183¹⁵ § 1). Sąd odmawia zatwierdzenia lub nadania klauzuli, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego (art. 183¹⁴ § 3). W praktyce oznacza to, że dłużnik może uzyskać zabezpieczenie na raty, a wierzyciel pewny tytuł do egzekucji w razie niespłacenia. Wniosek o zawieszenie lub umorzenie istniejącej egzekucji składa wierzyciel (art. 820 i 825 KPC; dobrowolne porozumienia z komornikiem).
Kiedy mediacja ma sens
- dług jest sporny co do kwoty lub podstawy, ale strony chcą dalej współpracować,
- dłużnik ma realne dochody, ale potrzebuje rozłożenia na raty,
- wierzyciel woli pewną wpłatę niż długą egzekucję,
- obie strony chcą uniknąć kosztów procesu.
Mediacja nie pomoże, gdy druga strona nie chce rozmawiać lub gdy dłużnik nie ma żadnych środków. Wówczas rozważ pozew, skargę na czynność komornika lub restrukturyzację (upadłość i restrukturyzacja firmy). Egzekucja z konta nie znika w trakcie mediacji, dlatego dopilnuj, aby ugoda przewidywała, kiedy wierzyciel poprosi o zniesienie zajęcia (konto bez komornika). Pomoc w przygotowaniu daje nieodpłatne poradnictwo (pomoc prawna dla zadłużonych).
Przygotowanie do mediacji
- zbierz dokumenty długu i wpłat,
- policz, ile możesz spłacać, i przygotuj propozycję,
- ustal cel minimum i maksimum,
- przygotuj odpowiedź na pytanie o zabezpieczenia,
- zachowaj spokój i szanuj poufność.
Najczęstsze pytania
Nie. Jest dobrowolna (art. 183¹ § 1 KPC). Sąd może skierować strony do mediacji, ale ugodę trzeba zawrzeć dobrowolnie.
Strony. Mediator ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatków, chyba że zgodził się prowadzić mediację bez wynagrodzenia (art. 183⁵ KPC).
Tak, po nadaniu przez sąd klauzuli wykonalności ugoda zawarta przed mediatorem jest tytułem wykonawczym (art. 183¹⁵ § 1 KPC).
Sąd wyznacza czas mediacji na okres do trzech miesięcy (art. 183¹⁰ § 1 KPC), z możliwością przedłużenia na zgodny wniosek stron.
Sama mediacja nie zawiesza egzekucji. Zawieszenie następuje na wniosek wierzyciela (art. 820 § 1 KPC), więc ustal to w ugodzie.
