Upadłość konsumencka to sądowa procedura oddłużenia osoby fizycznej, która nie jest w stanie spłacać zobowiązań. W zamian za oddanie majątku do likwidacji i wykonanie planu spłaty sąd może umorzyć długi. Nie jest to jednak „czarodziejska” droga: nie umarza wszystkich zobowiązań i wymaga rzetelnych informacji. Poniżej opisujemy zasady na podstawie Prawa upadłościowego. To ogólne omówienie, wniosek warto skonsultować z prawnikiem lub w punkcie nieodpłatnej pomocy.
Kto może ogłosić upadłość konsumencką
Przepisy o upadłości konsumenckiej stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić na zasadach dotyczących przedsiębiorców (art. 491¹ Prawa upadłościowego). Wniosek składa dłużnik do sądu upadłościowego, a nawet gdy ma tylko jednego wierzyciela, postępowanie można prowadzić (art. 491² ust. 2). Osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą podlegają ogólnym zasadom upadłości przedsiębiorców, z odrębnymi przepisami o planie spłaty (prawo upadłościowe i restrukturyzacyjne). Jeśli prowadzisz lub prowadziłeś firmę, sprawdź swoją sytuację z prawnikiem, bo zasady mogą się różnić.
Jak wygląda postępowanie
- **Wniosek dłużnika.** Zawiera dane dłużnika, wykaz majątku, zobowiązań i wierzycieli oraz opis przyczyn niewypłacalności.
- **Postanowienie o ogłoszeniu upadłości.** Sąd wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności syndykowi w terminie trzydziestu dni od obwieszczenia w Rejestrze (art. 491⁵).
- **Syndyk.** Przejmuje majątek, zbiera informacje m.in. z urzędu skarbowego i KRS, sprzedaje składniki majątku i sporządza plan podziału. Dłużnik ma obowiązek współpracować (rola syndyka w upadłości).
- **Plan spłaty wierzycieli.** Sąd określa, w jakim zakresie i okresie, niedłuższym niż 36 miesięcy, upadły ma spłacać zobowiązania, oraz jaka część zostanie umorzona po wykonaniu planu (art. 491¹⁵ ust. 1).
- **Umorzenie.** Po wykonaniu planu sąd stwierdza jego wykonanie i umarza zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, niewykonane w wyniku planu (art. 491²¹ ust. 1).
Długość planu spłaty
| Sytuacja | Okres planu |
|---|---|
| Zasada | do 36 miesięcy |
| Upadły doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo | od 36 do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1a) |
| Dłużnik spłaci w planie co najmniej 70% zobowiązań | nie dłużej niż rok (art. 491¹⁵ ust. 1b) |
Plan może zostać zmieniony, jeśli dłużnik nie może się z niego wywiązać, a termin spłaty można przedłużyć o nie więcej niż 18 miesięcy (art. 491¹⁹).
Umorzenie bez planu spłaty
Gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat, sąd umarza zobowiązania bez ustalenia planu (art. 491¹⁶ ust. 1). Koszty tymczasowo pokrywa wtedy Skarb Państwa. Jeśli niezdolność nie jest trwała, umorzenie może być warunkowe: w ciągu pięciu lat wierzyciele lub dłużnik mogą złożyć wniosek o ustalenie planu.
Jakie długi nie podlegają umorzeniu
Zgodnie z art. 491²¹ ust. 2 nie umarza się m.in.:
- zobowiązań alimentacyjnych,
- rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
- grzywien orzeczonych przez sąd,
- obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę, nawiązek i świadczeń pieniężnych orzeczonych jako środek karny,
- zobowiązań wynikających z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
- zobowiązań, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Po postanowieniu o umorzeniu niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji co do wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu, z wyjątkiem wierzytelności, które nie podlegają umorzeniu (art. 491²¹ ust. 3).
Konsekwencje
Majątek zostaje wykorzystany na zaspokojenie wierzycieli, a dłużnik przez czas planu wykonuje obowiązki zgodnie z postanowieniem sądu. Informacje o upadłości są jawne w publicznym rejestrze, a negatywna historia wpływa na zdolność kredytową, o czym piszemy w tekście wpływ zadłużenia na zdolność kredytową.
Alternatywy
Przed złożeniem wniosku warto rozważyć ugodę z wierzycielami, restrukturyzację kredytu (art. 75c Prawa bankowego) lub plan spłaty (plan spłaty zadłużenia, dobrowolne porozumienia z komornikiem). Pomoc w ocenie sytuacji daje nieodpłatne poradnictwo (pomoc prawna dla zadłużonych).
Najczęstsze pytania
Co do zasady do 36 miesięcy. Jeśli dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, plan trwa od 36 do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ Prawa upadłościowego).
Nie. Nie umarza się m.in. alimentów, grzywien, zobowiązań wynikających z przestępstw i szkód oraz zobowiązań, których upadły umyślnie nie ujawnił (art. 491²¹ ust. 2).
Tak. Postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2).
Tak, gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do spłat (art. 491¹⁶).
Po postanowieniu o stwierdzeniu wykonania planu niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji z wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu, poza wierzytelnościami, które nie podlegają umorzeniu.
