Niezapłacona faktura to nie tylko kłopot z gotówką, ale też koszt: im dłużej czekasz, tym trudniej odzyskać pieniądze. Dobra wiadomość: w transakcjach między przedsiębiorcami ustawa daje wierzycielowi konkretne narzędzia, w tym odsetki bez wezwania i stałą rekompensatę za koszty odzyskiwania należności. Poniżej opisujemy kolejność działań od pierwszego dnia opóźnienia do egzekucji.
Co daje ustawa o opóźnieniach w transakcjach handlowych
Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych dotyczy umów odpłatnej dostawy towaru lub świadczenia usługi, które strony zawierają w związku z wykonywaną działalnością. Najważniejsze zasady:
- **Odsetki bez wezwania.** Wierzycielowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia wymagalności do dnia zapłaty, jeżeli wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie (art. 7 ust. 1). Ich wysokość to suma stopy referencyjnej NBP i dziesięciu punktów procentowych (art. 4 pkt 3 lit. b).
- **Termin zapłaty.** Co do zasady termin określony w umowie nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury, chyba że strony wyraźnie ustalą inaczej i nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela; gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro-, mały lub średni przedsiębiorca, limit 60 dni obowiązuje bez wyjątku (art. 7 ust. 2 i 2a).
- **Rekompensata za koszty odzyskiwania.** Od dnia nabycia uprawnienia do odsetek wierzycielowi przysługuje, bez wezwania, równowartość 40 euro (świadczenie do 5000 zł), 70 euro (powyżej 5000 zł, ale poniżej 50 000 zł) lub 100 euro (od 50 000 zł) (art. 10 ust. 1), a ponadto zwrot w uzasadnionej wysokości kosztów przewyższających tę kwotę (art. 10 ust. 2).
- **Nieważne klauzule.** Postanowienia umowy wyłączające lub ograniczające te uprawnienia, lub mające na celu obejście przepisów, są nieważne (art. 13 ust. 1).
Przy transakcjach, w których wierzyciel nie określił terminu zapłaty, odsetki przysługują po upływie 30 dni od spełnienia świadczenia (art. 6 ust. 1).
Etapy odzyskiwania – plan działania
- **Dzień po terminie: przypomnienie.** Mail lub telefon z kopią faktury. Często to wystarcza.
- **Wezwanie do zapłaty.** Pisemne, z kwotą, odsetkami, rekompensatą i nowym terminem (zwykle 7 dni). Zachowaj dowód nadania.
- **Rozmowa o ugodzie.** Rozłożenie na raty, częściowa spłata, zabezpieczenie (dobrowolne porozumienia z komornikiem, mediacja w sprawach zadłużenia).
- **Ostateczne wezwanie i zapowiedź kroków.** Informacja o skierowaniu sprawy do sądu lub zgłoszeniu zobowiązania do rejestru dłużników, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.
- **Pozew.** Dla bezspornych roszczeń pieniężnych najszybszy bywa e-sąd (EPU a komornik).
- **Klauzula wykonalności i komornik.** Po uzyskaniu prawomocnego tytułu składasz wniosek o egzekucję (konto bankowe a komornik).
Przedawnienie
Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się z upływem trzech lat, a koniec terminu przypada na koniec roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego). Przerwanie biegu następuje m.in. przez uznanie długu lub wszczęcie postępowania. Nie czekaj do ostatniej chwili: pozew złożony po terminie może zostać oddalony po podniesieniu zarzutu przedawnienia.
Dokumenty, które warto mieć
- umowa lub zamówienie, wiadomości potwierdzające warunki,
- faktura i dowód doręczenia,
- potwierdzenie wykonania usługi lub dostawy (protokół, WZ),
- wezwania i korespondencja,
- wyliczenie odsetek i rekompensaty.
Brak dokumentów to najczęstsza przyczyna przegranych spraw, więc archiwizuj korespondencję z kontrahentami.
Jak ograniczać ryzyko nieopłaconych faktur
- sprawdzaj kontrahenta przed pierwszą transakcją (rejestry, historia płatności),
- ustalaj krótkie terminy i zaliczki,
- stosuj faktoring lub ubezpieczenie należności, gdy sprzedajesz na dużą skalę (faktoring a relacje z klientami),
- monitoruj należności tygodniowo (zarządzanie finansami małej firmy),
- utrzymuj rezerwę płynności (zarządzanie finansami z pomocą konta firmowego).
Jeśli dłużnik jest niewypłacalny, zgłoś wierzytelność w postępowaniu upadłościowym (prawo upadłościowe i restrukturyzacyjne).
Najczęstsze pytania
W transakcjach handlowych tak, jeśli wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie (art. 7 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych).
40, 70 lub 100 euro w zależności od wartości świadczenia (do 5000 zł, od 5000 do 50 000 zł, od 50 000 zł), bez wezwania (art. 10 ust. 1).
Roszczenia związane z działalnością gospodarczą przedawniają się po trzech latach, a koniec terminu przypada na koniec roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego).
Strony mogą ustalić dłuższy termin, jeśli wyraźnie to uzgodnią i nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro-, mały lub średni przedsiębiorca, limit 60 dni jest bezwzględny (art. 7 ust. 2a).
Złożyć pozew, np. w elektronicznym postępowaniu upominawczym, a po uzyskaniu tytułu wykonawczego skierować sprawę do komornika.
